NR 18 / 2011 – NIEDZIELA PALMOWA, CZYLI MĘKI PAŃSKIEJ

WPROWADZENIE
KATECHEZA
LITURGIA


GOLGOTA

„Gdy przyszli na miejsce zwane Golgotą, to znaczy Miejscem Czaszki…, ukrzyżowali Go”. Opis Męki Jezusa (Mt 26,14-27,66) zmierza ku swemu symbolicznemu celowi, którym jest ta skalista ostroga wystająca kilka metrów nad ziemię, obecnie włączona w kompleks Bazyliki Grobu Świętego w Jerozolimie. Pielgrzymi wchodzą (…) do kaplicy podzielonej między franciszkanów i prawosławnych Greków.
Nad ołtarzem dominuje wielki Chrystus ukrzyżowany (…). Ołtarz umieszczono nad srebrną okrągłą płytą, która ma wskazywać miejsce, gdzie wbity był krzyż Chrystusa. W środku owej płyty znajduje się otwór pozwalający dotknąć skały Golgoty (…).
Nazwa Golgota jest pochodzenia aramejskiego i oznacza „miejsce czaszki” (po łacinie calvaria). Być może terminem tym określano nagie, skaliste wzniesienie o okrągłych kształtach, które wznosiło się poza murami Jerozolimy. Właśnie ten niepozorny pagórek stał się wielkim znakiem, a ludowa religijność i sztuka nada mu tysiące kształtów. Będzie on uważany niemal za centrum kosmosu.
Symboliczne znaczenie zostało podkreślone przez pewien interesujący szczegół, umieszczony u podnóża obecnej kaplicy na Kalwarii. Pod nią bowiem znajduje się tak zwana Kaplica Adama. Według starożytnych wierzeń Golgota miała być miejscem pochówku Adama, pierwszego człowieka. Spływająca z krzyża Krew Chrystusa dotarła do czaszki Adama, oczyszczając z grzechu pierworodnego jego samego oraz całą ludzkość. Jest to bardzo wymowna tradycja, którą jeszcze dziś możemy spotkać na różnych krucyfiksach, przedstawiających czaszkę u stóp krzyża Chrystusa.

abp Gianfranco Ravasi,
„Odkrywanie Słowa”, Częstochowa 2002


LITURGIA
KATECHEZA
WPROWADZENIE


Niedziela Palmowa czyli Męki Pańskiej otwiera szczytowy okres Wielkiego Postu, który przechodzi w Święte Triduum Paschalne. Dziś błogosławimy palmy i w uroczystej procesji kroczymy za Jezusem do Jerozolimy. Niech nasz pełny i świadomy udział w obrzędach nie zakończy się na pochodzie z radosnym „Hosanna”. Pójdźmy za Jezusem dalej, do Wieczernika, Ogrodu Oliwnego, przed sędziów, na Golgotę, aż do grobowca wykutego w skale, gdzie złożono martwe ciało naszego Pana. Liturgia daje nam możliwość nie tylko śledzenia tych wydarzeń, ale prawdziwego w nich udziału.

PIERWSZE CZYTANIE (Iz 50, 4-7)

Prorok Izajasz, nazywany ewangelistą Starego Testamentu, przekazuje nam poetycki opis losu Sługi Pana. Kościół widzi w nim zapowiedź męki Jezusa Chrystusa. Zadziwia zbieżność słów proroka z wydarzeniami, które miały miejsce podczas męki naszego Pana. Uświadamiając sobie ten fakt, stajemy wobec prawdy o realizacji Bożego planu zbawienia całkowicie dobrowolnie podjętego przez Chrystusa.

Czytanie z Księgi proroka Izajasza

Pan Bóg mnie obdarzył językiem wymownym, bym umiał przyjść z pomocą strudzonemu przez słowo krzepiące. Każdego rana pobudza me ucho, bym słuchał jak uczniowie. Pan Bóg otworzył mi ucho, a ja się nie oparłem ani się nie cofnąłem.
Podałem grzbiet mój bijącym i policzki moje rwącym mi brodę. Nie zasłoniłem mej twarzy przed zniewagami i opluciem.
Pan Bóg mnie wspomaga, dlatego jestem nieczuły na obelgi, dlatego uczyniłem twarz moją jak głaz i wiem, że wstydu nie doznam.

PSALM (Ps 22,8-9.17-18a.19-20.23-24)

Psalm 22 jest proroctwem o męce Chrystusa. Opisana w nim sekwencja tragicznych wydarzeń kończy się jednak dziękczynieniem. To wyraz głębokiego przekonania psalmisty o dobroci Boga, który wysłuchuje modlitw swoich wiernych i przemienia ich cierpienie w radość. Słowami tego psalmu Zbawiciel modlił się na krzyżu i – choć zacytował tylko pierwszy jego wers – wymowa całego psalmu odsłania pewność przyszłego zmartwychwstania.

Refren: Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił?

Szydzą ze mnie wszyscy,
którzy na mnie patrzą, *
wykrzywiają wargi i potrząsają głowami:
«Zaufał Panu, niech go Pan wyzwoli, *
niech go ocali, jeśli go miłuje». Ref.

Sfora psów mnie opadła, *
otoczyła mnie zgraja złoczyńców.
Przebodli moje ręce i nogi, *
policzyć mogę wszystkie moje kości. Ref.

Dzielą między siebie moje szaty *
i los rzucają o moją suknię.
Ty zaś, o Panie, nie stój z daleka: *
pomocy moja, śpiesz mi na ratunek. Ref.

Będę głosił swym braciom Twoje imię *
i będę Cię chwalił w zgromadzeniu wiernych:
«Chwalcie Pana, wy, którzy się Go boicie, *
niech się Go lęka całe potomstwo Izraela». Ref.

DRUGIE CZYTANIE (Flp 2,6-11)

Hymn św. Pawła, zawarty w Liście do Filipian, w krótkich słowach oddaje całe zbawcze dzieło dokonane przez Jezusa Chrystusa. Najpierw jest to historia uniżenia Boga, który stał się człowiekiem i pozwolił się zabić na krzyżu. Na tym jednak zbawcze dzieje się nie skończyły. Nastąpiło zmartwychwstanie, Jezus został wywyższony i otoczony chwałą. Skupiając uwagę na męce Pana, pamiętajmy, że stanowi ona kulminację, ale równocześnie część historii, która ma swoją kontynuację w wydarzeniu zmartwychwstania.

Czytanie z Listu świętego Pawła Apostoła do Filipian

Chrystus Jezus istniejąc w postaci Bożej, nie skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi, stawszy się podobnym do ludzi. A w tym, co zewnętrzne, uznany za człowieka, uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej.
Dlatego też Bóg wywyższył Go nad wszystko i darował Mu imię ponad wszelkie imię, aby na imię Jezusa zgięło się każde kolano istot niebieskich i ziemskich, i podziemnych, i aby wszelki język wyznał, że Jezus Chrystus jest Panem ku chwale Boga Ojca.

ŚPIEW PRZED EWANGELIĄ (Flp 2,8-9)

Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.
Dla nas Chrystus stał się posłuszny aż do śmierci,
a była to śmierć na krzyżu.
Dlatego Bóg wywyższył Go nad wszystko
i dał Mu imię, które jest ponad wszelkie imię.
Aklamacja: Chwała Tobie, Królu wieków.

EWANGELIA (krótsza, Mt 27,11-54)

Opis męki Jezusa Chrystusa odczytywany dzisiaj w uroczysty sposób stanowi uwerturę wydarzeń, które będziemy przeżywać w Wielkim Tygodniu. Towarzyszymy Jezusowi od uroczystego wjazdu do Jerozolimy aż po Golgotę i grób. Ewangelista Mateusz, który skierował swoje dzieło przede wszystkim do chrześcijan wywodzących się z narodu żydowskiego, często przypomina, że w wydarzeniach męki Jezusa wypełniły się dawne proroctwa. W tej męce spełniają się także nasze nadzieje na uwolnienie od grzechów, pełnię życia i wieczne szczęście. To są owoce odkupienia dostępne również dla nas.

† – słowa Chrystusa; E. – słowa Ewangelisty; I. – słowa innych osób pojedynczych; T. – słowa kilku osób lub tłumu.

Słowa Ewangelii według świętego Mateusza

Jezus przed Piłatem
E. Jezusa stawiono przed namiestnikiem. Namiestnik zadał Mu pytanie: I. Czy Ty jesteś królem żydowskim? E. Jezus odpowiedział: † Tak, Ja nim jestem. E. A gdy Go oskarżali arcykapłani i starsi, nic nie odpowiadał. Wtedy zapytał Go Piłat: I. Nie słyszysz, jak wiele zeznają przeciw Tobie? E. On jednak nie odpowiadał mu na żadne pytanie, tak że namiestnik bardzo się dziwił.

Jezus odrzucony przez swój naród
A był zwyczaj, że na każde święto namiestnik uwalniał jednego więźnia, którego chcieli. Trzymano zaś wtedy znacznego więźnia, imieniem Barabasz. Gdy się więc zebrali, spytał ich Piłat: I. Którego chcecie, żebym wam uwolnił, Barabasza czy Jezusa, zwanego Mesjaszem? E. Wiedział bowiem, że przez zawiść Go wydali. A gdy on odbywał przewód sądowy, żona jego przysłała mu ostrzeżenie: I. Nie miej nic do czynienia z tym Sprawiedliwym, bo dzisiaj we śnie wiele nacierpiałam się z Jego powodu. E. Tymczasem arcykapłani i starsi namówili tłumy, żeby prosiły o Barabasza, a domagały się śmierci Jezusa. Pytał ich namiestnik: I. Którego z tych dwóch chcecie, żebym wam uwolnił? E. Odpowiedzieli: T. Barabasza. E. Rzekł do nich Piłat: I. Cóż więc mam uczynić z Jezusem, którego nazywają Mesjaszem? E. Zawołali wszyscy: T. Na krzyż z Nim! E. Namiestnik odpowiedział: I. Cóż właściwie złego uczynił? E. Lecz oni jeszcze głośniej krzyczeli: T. Na krzyż z Nim! E. Piłat widząc, że nic nie osiąga, a wzburzenie raczej wzrasta, wziął wodę i umył ręce wobec tłumu, mówiąc: I. Nie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz. E. A cały lud zawołał: T. Krew Jego na nas i na dzieci nasze.
E. Wówczas uwolnił im Barabasza, a Jezusa kazał ubiczować i wydał na ukrzyżowanie.

Król wyśmiany
Wtedy żołnierze namiestnika zabrali Jezusa z sobą do pretorium i zgromadzili koło Niego całą kohortę. Rozebrali Go z Jego szat i narzucili na Niego płaszcz szkarłatny. Uplótłszy wieniec z ciernia włożyli Mu na głowę, a do prawej ręki dali Mu trzcinę. Potem przyklękali przed Nim i szydzili z Niego, mówiąc: T. Witaj, królu żydowski! E. Przy tym pluli na Niego, brali trzcinę i bili Go po głowie. A gdy Go wyszydzili, zdjęli z Niego płaszcz, włożyli na Niego własne Jego szaty i odprowadzili Go na ukrzyżowanie.

Droga krzyżowa
Wychodząc, spotkali pewnego człowieka z Cyreny, imieniem Szymon. Tego przymusili, żeby niósł krzyż Jezusa. Gdy przyszli na miejsce zwane Golgota to znaczy Miejsce Czaszki, dali Mu pić wino zaprawione goryczą. Skosztował, ale nie chciał pić.
Gdy Go ukrzyżowali, rozdzielili między siebie Jego szaty, rzucając o nie losy. I siedząc, tam Go pilnowali. A nad głową Jego umieścili napis z podaniem Jego winy: To jest Jezus, król żydowski. Wtedy też ukrzyżowano z Nim dwóch złoczyńców, jednego po prawej, drugiego po lewej stronie.

Wyszydzenie na krzyżu
Ci zaś, którzy przechodzili obok, przeklinali Go i potrząsali głowami, mówiąc: T. Ty, który burzysz przybytek i w trzech dniach go odbudowujesz, wybaw sam siebie; jeśli jesteś Synem Bożym, zejdź z krzyża. E. Podobnie arcykapłani z uczonymi w Piśmie i starszymi, szydząc, powtarzali: T. Innych wybawiał, siebie nie może wybawić. Jest królem Izraela: niechże teraz zejdzie z krzyża, a uwierzymy w Niego. Zaufał Bogu: niechże Go teraz wybawi, jeśli Go miłuje. Przecież powiedział: Jestem Synem Bożym. E. Tak samo lżyli Go i złoczyńcy, którzy byli z Nim ukrzyżowani.

Śmierć Jezusa
Od godziny szóstej mrok ogarnął całą ziemię aż do godziny dziewiątej. Około godziny dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem: † Elí, Elí, lemá sabachtháni? E. To znaczy: Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił? Słysząc to, niektórzy ze stojących tam mówili: T. On Eliasza woła. E. Zaraz też jeden z nich pobiegł i wziąwszy gąbkę, napełnił ją octem, włożył na trzcinę i dawał Mu pić. Lecz inni mówili: T. Poczekaj! Zobaczymy, czy przyjdzie Eliasz, aby Go wybawić. E. A Jezus raz jeszcze zawołał donośnym głosem i wyzionął ducha.

Wszyscy klękają i przez chwilę zachowują milczenie.

Po śmierci Jezusa
A oto zasłona przybytku rozdarła się na dwoje z góry na dół; ziemia zadrżała i skały zaczęły pękać. Groby się otworzyły i wiele ciał świętych, którzy umarli, powstało. I wyszedłszy z grobów po Jego zmartwychwstaniu, weszli do Miasta Świętego i ukazali się wielu.
Setnik zaś i jego ludzie, którzy odbywali straż przy Jezusie, widząc trzęsienie ziemi i to, co się działo, zlękli się bardzo i mówili: T. Prawdziwie, ten był Synem Bożym.

 


KATECHEZA
LITURGIA
WPROWADZENIE


*